Vergi ödəyicisi hansı maliyyə məlumatlarını vergi orqanına təqdim etməlidir?

Satışı yalnız kitabxanalarda həyata keçirilən "Vergi uçotu: A-dan Z-yə" (VII nəşr) kitabından seçmə

Vergi Məcəlləsinin 16.1.6-ci maddəsinə əsasən,  bu Məcəllə ilə müəyyən edilmiş hallarda və qaydada vergi orqanlarına və onların vəzifəli şəxslərinə zəruri olan kağız və elektron daşıyıcılarda olan məlumatları və sənədləri (orta və iri sahibkarlıq subyektləri eləcə də maliyyə hesabatlarını), habelə mühasibat uçotu elektron formatda aparıldığı halda, özünün, filiallarının və digər struktur bölmələrinin elektron daşıyıcılarında olan məlumatlara və uçot bazalarına birbaşa və ya məsafədən çıxış imkanı yaratmaqla, həmin məlumatları vergi orqanının tələbi ilə təqdim etmək vergi ödəyicisinin vəzifəsidir. 
Maddədə diqqət yetiriləsi 3 məqam var. Birinci məqam ondan ibarətdir ki, maddənin öncəki redaksiyasında yalnız kağız daşıyıcılarda olan məlumatlar qeyd edilirdisə, hazırkı variantda konkret olaraq kağız və elektron daşıyıcılarda olan məlumatların verilməsi vergi ödəyicisinin vəzifəsinə aid edilib.
İkinci məqam odur ki, vergi orqanının tələbi ilə vergi ödəyicisi maliyyə hesabatlarını təqdim etməlidir. Qeyd edək ki, maliyyə hesabatlarının təqdim olunması tələbi mikro və kiçik sahibkarlıq subyektlərinə şamil edilmir. “Mühasibat uçotu haqqında” AR Qanununun 10.1.1-ci maddəsinə əsasən, iri və orta sahibkarlıq subyektləri maliyyə hesabatlarını Kiçik və Orta Sahibkarlıq Subyektləri üçün Maliyyə Hesabatlarının Beynəlxalq Standartlarına uyğun tərtib etməlidirlər. Bu halda iri və orta sahibkarlıq subyektləri mühasibat uçotunu Kiçik və Orta Sahibkarlıq Subyektləri üçün Maliyyə Hesabatlarının Beynəlxalq Standartlarına əsasən müvafiq icra hakimiyyəti orqanının təsdiq etdiyi uçot qaydalarına uyğun aparırlar, və ya öz seçimlərindən asılı olaraq, maliyyə hesabatlarını Maliyyə Hesabatlarının Beynəlxalq Standartlarına uyğun şəkildə tərtib etmək hüququna malikdirlər. Kiçik və Orta Sahibkarlıq Subyektləri üçün Maliyyə Hesabatlarının Beynəlxalq Standartlarına əsasən  maliyyə hesabatlarının tam toplusu aşağıdakı komponentlərdən ibarətdir:
- Maliyyə vəziyyəti haqqında hesabat (1 nömrəli əlavə);
- Məcmu mənfəət və zərər haqqında hesabat (2 nömrəli əlavə);
- Kapitalda dəyişikliklər haqqında hesabat (3 nömrəli əlavə):
- Pul vəsaitlərinin hərəkəti haqqında hesabat (4 nömrəli əlavə);
- Qeydlər.
Üçüncü məqam ondan ibarətdir ki, vergi orqanının tələbi ilə vergi ödəyicisi maliyyə hesabatını təqdim etməzsə, vergi orqanı tərəfindən Vergi Məcəlləsinin 57.3-cü maddəsinə uyğun olaraq, Məcəllənin 16.1.6-cı maddəsində nəzərdə tutulan halda vergi hesabatı təqdim edilərkən vergi orqanının tələbi ilə maliyyə hesabatlarının təqdim edilməməsinə,  vergi ödəyicisinə 1000 manat məbləğində maliyyə sanksiyası tətbiq edilə bilər.
Sonda bir daha vurğulayırıq ki, orta və iri sahibkarlıq subyektləri tərəfindən maliyyə hesabatlarının təqdim edilməsi mütləq şərt deyil. Yəni, vergi ödəyicisi mənfəət (gəlir) vergisi bəyannaməsi təqdim etdikdə, onun maliyyə hesabatlarını da verməsinə ehtiyac olmayacaq. Vergi orqanı mənfəət (gəlir) vergisi bəyannaməsinin yoxlanılması üçün  maliyyə hesabatlarına ehtiyac yarandığı halda, vergi ödəyicisindən həmin hesabatları tələb etmək hüququna malikdir.